Το αγροτικό χωριό – πείραμα στα χρόνια του Καποδίστρια
Ο αμερικανικός φιλελληνισμός δεν σταμάτησε με το τέλος της Επανάστασης του 1821, αλλά συνέχισε ως οργανωμένη προσπάθεια στήριξης της κατεστραμμένης Ελλάδας. Κεντρική μορφή υπήρξε ο γιατρός Σάμιουελ Γκρίντλεϊ Χάου, ο οποίος, μαζί με αμερικανικούς συλλόγους, χρηματοδότησε ένα φιλόδοξο σχέδιο αγροτικής ανασυγκρότησης. Τη δημιουργία της κοινότητας «Ουασιγκτωνία» κοντά στα Εξαμίλια της Κορίνθου.
Γράφει ο ιστορικός ερευνητής Στέφανος Μίλεσης
Ο αμερικανικός φιλελληνισμός εκδηλώθηκε τόσο στα χρόνια της Επανάστασης όσο και μετά τη λήξη αυτής, με πολυάριθμους αμερικανικούς συλλόγους να στέκονται αρωγοί στην κατεστραμμένη από τον Αγώνα Ελλάδα. Είναι γνωστή η περίπτωση του Αμερικανού ιατρού και μέγα φιλέλληνα, Σάμιουελ Χάου.
Πήρε το δίπλωμα ιατρού από το Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ το 1824 κι αμέσως κίνησε για την Ελλάδα. Ο Αμερικανός φιλέλληνας στάλθηκε στην Πάτρα από τον Κουντουριώτη (πρόεδρο του Εκτελεστικού), για να φροντίζει 14.000 άνδρες που βρίσκονταν υπό πολιορκία. Δεν είναι του παρόντος να εξιστορήσουμε τον αγώνα και την προσφορά του Χάου στην Ελλάδα.
Ένα φιλόδοξο σχέδιο
Ένα από τα φιλόδοξα σχέδια του Σάμιουελ Χάου ήταν και η δημιουργία, εκ του μηδενός, μιας αγροτικής κοινότητας που θα επιδιδόταν αποκλειστικά στην καλλιέργεια νέων γεωργικών προϊόντων, άγνωστων μέχρι τότε στην Ελλάδα, αλλά και στην εισαγωγή νέων μεθόδων καλλιέργειας που εφαρμόζονταν ήδη στην Αμερική. Γι’ αυτό και το 1828 επέστρεψε στην Αμερική, όπου συγκέντρωσε από φιλελληνικούς συλλόγους ένα σεβαστό ποσό και επέστρεψε στην Ελλάδα.
Αμέσως συναντήθηκε με τον Καποδίστρια, που επίσης επιθυμούσε την ανάπτυξη της αγροτικής καλλιέργειας, η οποία, ένεκα της Επανάστασης και των συνθηκών, είχε παραμεληθεί. Η καταστροφική απουσία καλλιέργειας γης αποτελούσε πρώτιστο σκοπό του κυβερνήτη, καθώς η έλλειψη τροφίμων θα έκαμπτε τον ελληνικό πληθυσμό αν δεν λάμβανε μέτρα.
Ο ίδιος ο Καποδίστριας στις 14 Απριλίου 1828 με επιστολή του στον Εϋνάρδο περιέγραφε την κακή κατάσταση που επικρατούσε στις αγροτικές εκτάσεις:
“Εις διαφόρους κατά την Πελοπόννησον περιοδείας μου, διήλθον άπειρον γην έρημον και ευφυεστάτην εις παν είδος γεωργίας. Αποκατασταθείσς της ασφαλείας οπωσούν η Πελοπόννησος ειμπορεί να θρέψη και επιπλουτίση μεγάλως και πεντήκοντα και εκατόν χιλιάδας γεωργών και παντοίων εργατών. Στερούμεθα όμως σκαπανών (τσαπιών) εις την των γεωμήλων φητείαν και μετά υπερβάλλοντος κόπου επρομηθεύθημεν δια την γενομένην εργασίαν”.
Ακριβώς εκείνη την εποχή ήταν που εμφανίστηκε ο Δόκτωρ Χάου στον Καποδίστρια, έχοντας συγκεντρώσει τα χρήματα από πολλούς αμερικανικούς συλλόγους και ενώσεις. Ζήτησε από τον Καποδίστρια την παραχώρηση μεγάλης έκτασης γης στην Πελοπόννησο, κοντά στην Κόρινθο, πλησίον του χωρίου Εξαμίλια, για τη δημιουργία κοινότητας, στην οποία θα προσέρχονταν προς εγκατάσταση αποκλειστικά γεωργοί, κατά το αμερικανικό πρότυπο.
Ο Καποδίστριας είδε θετικά το αίτημα του Σάμιουελ Χάου και παραχώρησε εκτάσεις στην Κόρινθο, για τις οποίες μάλιστα προσέφερε φορολογική ατέλεια για περίοδο πέντε ετών.
Το ερειπωμένο κτίριο στο χωριό Εξαμίλια ήταν πιθανότατα μέρος ενός από τα αρχικά σπίτια της αποικίας. Δεξιά ο Χάου.
Η πόλη Ουασιγκτωνία (ή και Ουασιγκτώνεια)
Ο Χάου δημιούργησε ένα μικρό επιτελείο έμπιστων ανθρώπων, μεταξύ των οποίων και ο Άγγλος ιστορικός Φίνλεϋ. Εγκαταστάθηκε έξω από τα Εξαμίλια στην Κόρινθο όπου προχώρησε στην ίδρυση της κοινότητας την οποία ονόμασε «Ουασιγκτωνία» (αναφέρεται και ως Ουασιγκτώνεια).
Το αμερικανικό σχέδιο, όπως είχε εκπονηθεί, προέβλεπε αρχικά την εγκατάσταση εκατό (100) ελληνικών αγροτικών οικογενειών. Αμερικανοί ειδικοί στην καλλιέργεια της γης, θα εκπαίδευαν αυτό τον πυρήνα που θα αποτελούσε πόλο έλξης για μεγαλύτερη προσέλευση και εγκατάσταση. Ωστόσο, δύο χρόνια αργότερα, το 1830, μόνο σαράντα (40) οικογένειες είχαν ανταποκριθεί.
Κάποιοι Αμερικανοί ειδικοί μετέφεραν βελγικά άροτρα και άρχισαν να εκπαιδεύουν τις οικογένειες που είχαν ανταποκριθεί κατά μίμηση της Τίρυνθας όπου ο Καποδίστριας είχε δημιουργήσει αγροτική εκπαίδευση.
Άλλη μια ευκαιρία χαμένη
Όμως την περίοδο 1830-1831 ξέσπασαν ταραχές, η Κόρινθος μεταβλήθηκε σε πεδίο συγκρούσεων. Σα να μην έφτανε αυτό ακολούθησε η δολοφονία του Καποδίστρια με την βαυαρική αντιβασιλεία που ακολούθησε να μην ενδιαφέρεται για το αμερικανικό σχέδιο.
Απουσία ενδιαφέροντος, η Ουασιγκτωνία έφθινε μέχρι που διαλύθηκε οριστικά, παρά το γεγονός ότι αμερικανικοί σύλλογοι προσπαθούσαν, χωρίς, όμως, να λαμβάνουν απάντηση. Ακόμα και ένα τεράστιο ποσό, που την περίοδο εκείνη είχε ληφθεί αποκλειστικά για την εκπαίδευση αγροτών και την καλλιέργεια γης, κατασπαταλήθηκε και κανείς δεν έμαθε το πού…
Το σχέδιο για την Ουασιγκτωνία εγκαταλείφθηκε, προκαλώντας κύρια απογοήτευση στους φιλελληνικούς συλλόγους της Αμερικής που είχαν συγκεντρώσει χρήματα, για να αποστείλουν στην Ελλάδα για την αγροτική της ανάπτυξη.
